Sağlık

Karaciğer Enzimleri Nelerdir ve Nasıl Düşürülür? SGOT-AST VE SGPT-ALT Nedir?

Karaciğer rahatsızlıklarını çoğu zaman ciddi bir durum olmadıkça farketmeyebiliriz. Ancak kan tahlili yaptırdığımızda kan tahlili sonucunu gözden geçirirken SGOT-AST ve SGPT-ALT değerleri bazı insanlarda yüksek çıkabilmektedir. Burda anlatacağımız bilgiler tamamen bilimsel veriler olduğu için SGOT-AST ve SGPT-ALT değerlerinizde anormal bir durum var ise mutlaka doktorunuza başvurunuz. Tıbbi destek almadan kesinlikle kendi yöntemlerinizle veya kulaktan dolma bilgilerle herhangi bir uygulamaya kalkışmayınız.

Karaciğer enzimleri; aminotransferazlar hücre içindeki kimyasal reaksiyonları katalizleyen enzimlerdir. Verici moleküldeki amino grubunu alıcı moleküle transfer ettiklerinden “amino tranferaz” olarak adlandırılmışlardır. Karaciğerde oluşan hasarın ilk belirleyicisi karaciğer hücreleri tarafından kana salınan enzimlerdir. Normal koşullarda bu enzimler karaciğer hücreleri tarafından depo edilmektedirler. Ancak karaciğer hücrelerinde meydana gelen hasar sonucu bu enzimler kana karışır ve kan testleri ile tesbit edilebilirler.

Karaciğere özgü olan ve karaciğer hasarını belirlemek için sıklıkla kullanılan enzimler aminotranferazlardır. Bunlar Aspartat aminotransferaz veya serum glütamik oksalasetik transaminaz (SGOT-AST)  ve alanin aminotransferaz veya serum glütamik pirüvik asit transaminaz (SGPT-ALT) olarak bilinirler. Bu enzimler normalde karaciğer hücreleri olan hepatositlerde bulunurlar. Karaciğerde bir hasar meydana geldiğinde kana karışırlar ve kandaki seviyeleri yükselir.

SGOT-AST özellikle kas ve kalp kası hücrelerinde, daha az miktarda da böbrek, beyin, pankreas, akciğer, dalak hücrelerinde ve alyuvarlarda bulunur. Bu dokulardan herhangi birinde oluşan hasarda kandaki SGOT-AST düzeyi artmaktadır. Yani hem kas hastalıklarında hemde kalp krizinde bu enzimin kandaki düzeyi artmaktadır. Bu nedenle SGOT-AST karaciğerde oluşabilecek herhangi bir hasarda spesifik bir gösterge değildir. Buna karşılık SGPT-ALT öncelikle karaciğerde, daha az olarak da kalpte ve kaslarda bulunur. Bu nedenle SGPT-ALT ise karaciğer hastalıkları için SGOT-AST’a göre daha spesifiktir. Bu enzim karaciğer dışındaki dokulardada bulunabilmesine rağmen karaciğerde daha fazla konsantre edildiği için karaciğer hasarının daha spesifik bir göstergesidir. Hem SGOT-AST hemde SGPTALT enzimleri serumdan ölçülmektedir.

SGOT-AST normal düzeyi nedir?

SGOT-AST enziminin normal seviyesi 5 – 40 U/L”dir.

SGPT-ALT normal düzeyi nedir?

SGPT-ALT enziminin normal kan düzeyi ise 7 – 56 U/L”dir.

SGOT-AST ve SGPT-ALT Düzeyinin Artması Ne Demektir?

SGOT-AST ve SGPT-ALT düzeyleri her ne kadar karaciğer hastarının spesifik göstergeleri olsada başka dokulardada bulunabileceği için; artmış SGOT-ALT veya artmış SGPT-AST düzeyleri her zaman mutlaka karaciğer hasarı olduğunu göstermez. SGOT-AST ve SGPT-ALT seviyeleri hastanın klinik durumu ve şikayetleri ile birlikte değerlendirilmeli ve bu değerlendirme mutlaka bir doktor tarafından yapılmalıdır.

Bu enzimlerin düzeyleri karaciğer hasarı veya hastalığın prognozu (sağkalımı) ile mutlak korele değildir. Bu nedenle SGOT-AST ve SGPT-ALT düzeylerine bakarak karaciğerdeki hasarın derecesini belirlemek, yahut hastalığın gidişatı hakkında fikir yürütmek doğru değildir. Mesela “akut viral hepatit A” hastalarında karaciğer enzimleri (SGOT-AST ve SGPT-ALT) çok yüksek olduğu halde hastalar karaciğerde hiçbir kalıcı hasar olmaksızın iyileşmektedirler. Tam tersi şekilde “kronik hepatit C” hastalarında SGOT-AST ve SGPT-ALT düzeyleri düşük olmasına rağmen karaciğerdeki hasar beklenenin çok üzerinde olabilir. Hastalarda kronik karaciğer yetmezliği, Siroz gelişebilir.

Hangi Karaciğer Hastalıkları SGOT-AST ve SGPT-ALT Düzeylerini Yükseltir?

Yaygın hepatik nekroz durumunda yani çok sayıda karaciğer hücresinin (hepatosit) ölmesi durumunda kandaki SGOT-AST ve SGPT-ALT düzeyleri yükselir. Akut viral hepatitler (Hepatit A ve Hepatit B),belirgin karaciğer toksisitesi olan ilaçların kullanımı (asetaminofen-acetaminophen), kardiyovasküler kollaps (şok) durumlarında (ki bu durumda karaciğere gelen kan akımı azalacak ve karaciğer hücrelerinin beslenmesi bozulacaktır) karaciğer hücreleri hasar görecek ve kandaki transaminaz düzeyleri artacaktır.

Karaciğer enzimlerindeki hafif yüksekliklere sıklıkla rastanılmaktadır. Bu durum sağlıklı kişilerde görülebilir. ve biyokimya tetkiklerinden kaynaklanabilir. Bu durumda karaciğer fonksiyon testlerindeki yükseklik (SGOT-AST ve SGPT-ALT yüksekliği) normal değerin iki katını yada 100 U/L”yi aşmamaktadır.

SGOT-AST ve SGPT-ALT hafif yükselmelerin en sık sebeplerinden birisi karaciğerde yağlanmadır. Karaciğer yağlanmasının toplumdaki en sık sebebi ise alkol kullanımıdır. Bunun yanında şeker hastalığı (diabetes mellitus) ve şişmanlık (obezite) de karaciğerde yağlanmaya neden olabilmektedir. Kronik hepatit C hastalığıda SGOT-AST ve SGPT-ALT düzeylerindeki hafif yülselmelerin diğer bir sebebidir.

SGOT-AST ve SGPT-ALT Değerlerini Yükselten ilaçlar Nelerdir?

Birçok ilaç karaciğer enzimlerinde yükselmeye neden olabilir.

– Ağrı kesiciler: aspirin, asetaminofen, ibuprofen, naproxen, diclofenac, fenilbutazon (phenylbutazone)

– Psikotik ilaçlar: fenitoin (phenytoin), valproik asit (valproic acit), Karbamazepin (carbamazepine – tegretol) ve fenobarbital (phenobarbital)

– Antibiyotikler: tetrasiklin, sulfonamid, isoniyazid (INH), sulfametaksazol (sulfamethoxazole), trimetoprim, nitrofurantoin

– Kolesterol düşürücü ilaçlar: statinler ve niasin

– kardiyovasküler ilaçlar: amiodaron (cardarone), hidralazin (hydralazine), guinidine

– Trisiklik antidepresanlar

İlaca bağlı karaciğer yüksekliklerinde, ilacı bıraktıktan sonra SGOT-AST ve SGPT-ALT seviyelerindeki yükseklik birkaç hafta veya birkaç ay içerisinde normale dönmektedir.

SGOT-AST ve SGPT-ALT Anormalliklerinin Nadir Sebepleri

Kronik hepatit B, hemakromatozis (demir metabolizması bozukluğu), Wilson hastalığı (Bakır metabolizması bozukluğu), alfa-1 antitripsin eksikliği, çöliak hastalığı (celiac sprue – gluten sensitif enteropati), chron hastalığı, ülseratif kolit ve otoimmün hepatit karaciğer enzimlerindeki yüksekliğin diğer nadir sebeplerindendir.

Hepatit C kadar olmasada hepatit B hastalığıda SGOT-AST ve SGPT-ALT seviyelerinde sürekli yükseklik oluşturarak kronik karaciğer hastalığına neden olabilir.

Daha nadir olarak karaciğerdeki kanserlerde SGOT-AST ve SGPT-ALT değerlerinde yüksekliğe neden olabilirler. Karaciğer hücrelerinden gelişen kanserlere hepatoma yada hepatosellüler kanser denmektedir. Kolon, pankreas, mide gibi organlardaki kanserlerde karaciğere yayılım gösterebilir ve bu durumu metastaz adı verilmektedir.

Hafif SGOT-AST ve SGPT-ALT Yükseklikleri Nasıl Tedavi Edilir?

Sağlıklı, şikayeti olmayan kişilerde saptanan SGOT-AST ve SGPT-ALT yüksekliği araştırılmalıdır. Doktorunuz karşılaştırma amacıyla eski tahlil sonuçlarınızı görmek isteyebilir.

Eğer eskiye ait tetkik sonuçlarınız yoksa doktorunuz sizi daha sonraki bir tarihte tekrar kontrole çağırabilir. Doktorunuz SGOT-AST ve SGPT-ALT düzeylerinde yüksekliğe sebep olabilecek risk faktörleri açısından size bazı sorular sorabilir. Hepatit C ve hepatit B, kan transfüzyonu hikayesi, enjeksiyon yapılıp yapılmadığı hakkında bilgi almak isteyebilir. Ayrıca ailede karaciğer hastalığı olan birinin bulunması hemakromatozis, Wilson hastalığı yada alfa-1 antitripsin eksikliği gibi genetik hastalıklar için önemlidir.

SGOT-AST ve SGPT-ALT ne kadar yüksek olduğuda karaciğer hastalığının sebebi hakkında fikir verebilir. Alkolik karaciğer hastalığında SGOT-AST 300 U/L altındayken SGPT-ALT düzeyi 100 U/L altındadır. Ancak akut viral hepatitlerde bu değerler çok yüksek değerlere ulaşabilmektedir.

Alkol veya ilaca bağımlı SGOT-AST ve SGPT-ALT yüksekliklerinde alkolün veya ilacın bırakılması (ilaçların doktor kontrolünde bırakılması gerekir) SGOT-AST ve SGPT-ALT düzeylerinin normale inmesini sağlayabilir. Eğer karaciğer yağlanmasının nedeni şişmanlık (obezite) ise vücut ağırlığının %5”i ile %10”u kadar kilo vermek karaciğer enzimlerini normal sınırlara yahut normale yakın sınırlara indirebilir.

Eğer alkol veya ilaçların bırakılmasına ve kilo vermeye rağmen halen karaciğer enzimlerindeki yükseklik devam ediyorsa bazı testler tedavi edilebilir karaciğer hastalıklarını belirlemeye yardımcı olabilir. Hepatit B ve hepatit C antikorları bakılmalıdır. Kandaki demir oranı, demir bağlama kapasitesi, ferritin düzeyleri hemokromatozis tanısı için kullanılmaktadır. Seruloplazmin düzeyi Wilson hastalığı olanlarda sıklıkla düşüktür. Otoimmün hepatit olgularında ise otoimmün antikorlar (Anti-nukleer antikor-ANA, Anti-düz kas antikoru Anti-dsDNA, Karaciğer ve böbrek mikrozomal antikorları) yüksek bulunmaktadır.

Ultrason ve bilgisayarlı tomografi karaciğerde yer kaplayan lezyonları, safra taşlarını veya safra yollarını tıkayan kitleleri gösterebilir.

Karaciğer biyopsisi karnın sağ üst bölgesinden ince bir iğne ile vücuda girerek çok az bir karaciğer dokusu alınarak mikroskop altında incelenmesidir. Karaciğer biopsisi sıklıkla ultrason ile karaciğer görüntülendikten ve karaciğerein yeri tesbit edildikten sonra yapılır.

Yorumlar

Yorum Yapmak İçin Tıkla

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

    • Bir doktor değilim ama karaciğer enzimlerinin yüksek olmasını yaşayan birisi olarak konuyu detaylı bir şekilde anlatmaya çalışmıştım.

      Araştırmalarım sonucunda elma, enginar yiyerek, tatlılardan uzak durarak karaciğer enzimlerinizi düşürebilmeniz mümkündür. Fakat yine de eğer çok yüksek değerlerde çıkıyorsa tahlil sonuçlarınız mutlaka iç hastalıklar uzmanı doktora görünmenizde fayda vardır.

  • Bir doktor değilim ama karaciğer enzimlerinin yüksek olmasını yaşayan birisi olarak konuyu detaylı bir şekilde anlatmaya çalışmıştım.

    Araştırmalarım sonucunda elma, enginar yiyerek, tatlılardan uzak durarak karaciğer enzimlerinizi düşürebilmeniz mümkündür. Fakat yine de eğer çok yüksek değerlerde çıkıyorsa tahlil sonuçlarınız mutlaka iç hastalıklar uzmanı doktora görünmenizde fayda vardır.

  • selamlar, bir soru sormaq isterdim, bende 3 ayliq mualiceden sonra bile
    ALT-n seviyyesi inmemis neden ola bilir?

    • yediğiniz gıdalara dikkat etmelisiniz, ayrıca net bir bilgi için iç hastalıklar uzmanı bir doktora görünmenizde fayda vardır.

    • normal değerler 40-50 aralığında olmalıdır. Herhangi bir hastaneye giderek iç hastalıkları doktoruna göstermenizde fayda vardır.

  • Crp turbodimetrik 13 sgpt alt 49 vldl 13 mon% 14 cikti
    neyim var benim gunduzleri 2 defa buyuk abdeste cikiyorum aksamlari makattan gaz cikisi oluyor.
    ne olabilir.
    saygilar.

  • 32 yasindayim mide kramplari icin doktora gittim alt 208- ast 58- ggt ise 112 cikti. Ultrasonla bisey gorunmedi. 8 yil oncede kese ameliyati olmustum. problem ne olabilir. Tesekkurler

  • merhabalar.. bnm ast degerim 55 alt degeri ise 100 bu normal midir.detaylı bilgiverirsenız sevinirim…simdiden teşekkürler…