Kişilik Gelişimi Nedir? Bireysel Farklılıklar Nelerdir?

Kişilik Nedir ? 

Kişiliğin pek çok farklı tanımını yapmak mümkündür. Sizlere bir kaç farklı kişilik tanımını paylaşacağız.

Kişilik, bireyin kendi açısından, fizyolojik, zihinsel ve ruhsal özellikleri hakkında bilgisidir. “Kişilik, insanın kendisinde olup bitenleri değerlemesi ve kendisine tatmin ve çıkar sağlayacak bir duruma geçmeyi istemesidir”. İnsanın başkaları açısından kişiliği, onun toplum içinde belirli özelliklere ve rollere (göreve) sahip olmasıdır.

Kişilik, bireyin iç ve dış çevresi ile kurduğu, diğer insanlardan ayırt edici, tutarlı ve yapılaşmış bir ilişki biçimidir.

Kişilik; insanın kendine özgü ve ayırıcı davranışlarının, bir insanı başkalarından ayıran bedensel, zihinsel ve ruhsal özelliklerinin bütünü olarak değerlendirilir. Bir başka deyişle, kişilik kavramından insanı nesnel/ objektif ve öznel/ sübjektif yanları ile diğerlerinden farklı kılan duygu, düşünce, tutum ve davranış özelliklerinin tümü anlaşılır.

“Kişilik; karakteri de içine alan insanın kendine özgü, başkalarından ayıran fiziksel, zihinsel, ve ruhsal tüm nitelikleri (dış görünüm, ilgi, tutum, yetenek, konuşma biçimi, çevresi ile uyumu vb.)’dir”.

Tüm insanlarda; biyolojik ve psikolojik süreçler aynıdır. Bunlar; doğma, büyüme, gelişme, bilinç, algı, öğrenme, hatırlama, düşünme, güdüleme ve heyecan gibi sıralanabilir. Temel süreçler aynı olsa da yaşantı farklılıkları kişilikte belirleyici bir unsur oluşturmaktadır. İnsanları birbirinden ayıran, farklılaştıran her bir insanın bulunduğu yerdeki kültürü, eğitim düzeyi, yetenek ve becerileri, deneyimleri, yaşadığı çevre koşulları, inançları ve değerleri, tutum ve davranışları ile duygusal yaşamları ve kişisel özelliklerdir.

kişilik

Kişiliği Belirleyen Faktörler Nelerdir?

Kişiliği belirleyen faktörlerin neler olduğu veya nelerin kişilik denen olguyu ortaya çıkardığı sorusu sorulduğunda bu soruya tek bir cevap vermek mümkün değildir. Çünkü, kişiliği oluşturan birçok faktör vardır.

Genel olarak kişiliği belirleyen faktörler dört grup altında incelenebilir. Bunlar:

  • Bir kimseyi diğerinden ayıran dış görünüm: Bu özelliği ile birey fiziksel olarak diğerlerinden ayrılır. Boy, vücut ağırlığı, vücut güzelliği veya kusurları.
  • Bireyin faaliyet alanı ile ilgili olarak rolü veya görevi: Bu özellik ancak bireyin belirli bir yaşa gelip aktif olarak bir görevi yüklenmesi sonucunda ortaya çıkar.
  • Rol veya görev alan bireyin zeka, enerji, arzu, ahlak vb. potansiyel yetenekleri
  • Kişinin içinde yaşadığı toplumsal özellikler: Toplumun yaşam felsefesi, kültür seviyesi, ahlak anlayışı, din anlayışı, ve buna benzer hususlar kişilik üzerine ve dolayısıyla tutum ve davranışlarına etki ederler.

Kişilik, bu özellikler açısından incelendiğinde, bir etkiler sürecinin ortaya koyduğu “benlik bütünleşmesi” olarak karşımıza çıkar. Kişinin özelliklerini ortaya koyan hususların tümünün oluşturduğu bir sistemdir. Birey sahip olduğu özelliklere dayanarak kendini başkalarından ayırt eden öğeleri ortaya koyar. Kişilik her insanın bir tek olduğunu belirtmektir.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Kan Grubu Nasıl Öğrenilir? Kan Uyuşmazlığı ve Kan Verebilme Özellikleri?

Kişilik – Karakter Farklılıkları Nedir?

Karakter; kişiye özgü davranışların bütünü olup insanın bedensel, duygusal ve zihinsel etkinliğine çevrenin verdiği değer; insanın davranışlarını toplumda değer verilen ahlak kurallarına göre yönetmesi, sosyal değerler sistemini benimsemedir.

Karakter özelliği, içerisinde yaşadığı dünyayı uymaya çalışan bir insanın geliştirmiş olduğu bazı belirli ifade biçimlerinin ortaya çıkmasıdır.

Kişiliğin ortaya çıkması için insanın ergin yaşa gelmesi, kendini tanıması, değerlemesi gerekirken, karakter çocuğun dünyaya gelmesi ile kendini belli eder. Karakter, doğuştan belli olur, değişmez ve süreklidir. Doğuştan kazanılan bazı karakteristik özellikler, örneğin; mizaç bireyin organik yapısı, yani sinirlerin dokuların ve salgı bezlerinin oluşum tarzları, huy (doğuştan gelen psikolojik hazırlıklar, yani dikkat ve hafıza gücü, hayal gücü) ve zeka, bireyin yaşamı süresince mevcut olan kişisel niteliklerdir. Karakter özelliği, kişilik bütününün kendini kabul ettirerek önem kazanmak için başvurduğu araç ve mekanizmalardır. Kişilik özelliği de her insanın kendi hayatını yaşamasını ve herhangi bir durumda kendi karakterini ortaya koymasını sağlayan bir çeşit yaşama kalıbı olarak görülür.

Kişiliğin Açıklanmasında Kuramsal Yaklaşımlar

Kişilik kavramıyla davranışsal açıdan ilgilenen kuramcıların kişiliğin oluşumu ve gelişmesi ile ilgili olarak geliştirdikleri bazı kuramlar şunlardır;

Hiyerarşik Kişilik Kuramı

“Kişiliği hiyerarşik bir yapı içinde ele almak bir çok düşünürce benimsenmektedir, ancak bu açıklama biçimi özellikle Eysenck tarafından geliştirilmiştir. Eysenck kişiliği dört düzeyde ele alır”.

Birinci düzey, kişiliğin en alt düzeyidir ve çok özel tepkileri içerir. Belirli uyarılara biyolojik olarak belirli tepkilerin gösterilmesi, kalıtımsal özelliklere göre bireyin belirli özellikler taşıması, bu düzeyle ilgilidir. İkinci düzey ise, bireyin bulunduğu ortamlardan elde ettiği alışkanlıklara dayalı özellikleri ile ilgilidir. Bazı bilgi ve deneyimleri elde eden bireyin benzer durumlar karşısında benzer davranışları gösterme hali, bu düzeydedir. Üçüncü düzey ise, eğilimler düzeyidir ve kişinin birçok alışılmış davranış arasından belirli eğilimleri kazanması evresidir. Eğilimler düzeyinde kişiliğin süreklilik, değişmezlik, bireysel dengesizlik, doğruluk ve değişkenlik-heyecanlılık özellikleri ortaya çıkar. Kişiliğin dördüncü evresi, tip safhasıdır. Bu evrede belirgin tipler ortaya çıkar. Tipin ortaya çıkmasında her bir evrenin baskın faktörünün etkisi vardır. Bir bireyin kişilik özelliğinin hangi diliminden fazla etkilendiği önemlidir.

Psikolojik Kişilik Kuramı

Kişilikle ilgili açıklamayı ve kişiliğin oluşumunu, görünümünü bazı psikolojik esaslara bağlayan yaklaşım, psikolojik teorisinin esasını oluşturur.

İnanç Sistemlerindeki Farklılık Olarak Kişilik

İnanç sistemi, tutumları yapısı ve algılama gücü bireyin davranışlarının oluşmasını ve şekillenmesini sağlar. Birey iç ve dış inanç sisteminin kendisine yaptığı etkiye göre belirli uyarıcılar karşısında belirli tepkiler gösterecek ve bu tepkiler de bireyden bireye değişik olacaktır. Birey dış ortamdan etkilendikçe dış inançları, zamanla da iç inançları değişecek, bu değişiklik ise zaman içinde kişiliğin gelişmesi olarak görülecektir

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Yanma ve Yanma Isısı Nedir ? Yakıt Nedir? Çeşitleri Nelerdir?

Güç Motifindeki Farklılıklar Olarak Kişilik

Bireylerin başarı arzusu, bazı yetenekler ve sorun çözümleme özelliğinin varlığına bağlıdır. Amaçlarını iyi belirleyen ve olanaklarının analizini daha iyi yapan kişilerin başarı arzularının gerçekleşme oranının daha yüksek olduğu söylenebilir. Güç gereksiniminin bireyden bireye sosyal veya sosyal olmayan bir görünüm kazandığı görülmektedir.

Biyolojik Açıdan Kişilik

Kişiliğin biyolojik açıdan incelenmesini yapanlar, gensel açıklamalarla bireysel özellikleri çözümlemek istemişler, bu amaçla da aile tarihçesi yöntemi, soya çekim yöntemi, ikizlerin özelliklerinin incelenmesi yöntemiyle kişilik-kalıtım ilişkisi çözümlenmek istenmiştir.

Duygusal Açıdan Kişilik

Duygusal açıdan kişiliğin en önemli tahlillini yapan kişi Freud olmuş, en tanınmış kuram olarak da Freud’un ortaya koyduğu psikoanalatik teori görülmüştür. Kişilik denilen olguyu bireysel duygunun yapısının oluşturduğu görüşünü ileri sürmüştür. Kişilik olgusu, üç önemli dilimden oluşmaktadır. Bunlar; İd, süper ego, ego’dur.

• İd : İd, içgüdüsel ve bilinçsiz denebilecek davranışların kaynağı durumundadır. İd’in zaman içinde şuursuz olarak gelişmesi mümkündür.
• Süper ego : İnsanın en asil düşüncelerini, büyüklerinden, öğretmenlerinden, kısacası yaşadığı ve ilişkide bulunduğu kültürel ortamdan kazandığı iyi özellikleri içerir.

• Ego : Ego, bireyin birçok taleplerini uygun bir biçimde cevaplamaya çalışır. Ego, bunda başarılı olmazsa bireyde zihinsel gerginlik, tereddüt ve çekişme doğar. Freud’e göre bireyin zihinsel sağlığı ve davranışının düzenliliği ego’nun iyi işlemesine bağlıdır.

Kişiliğin Başlıca Özellikleri

Kişiliğin başlıca özellikleri şunlardır:

• Kişilik doğuştan var olan ve sonradan edinilen eğilimlerin bütününden meydana gelmiştir
• Kişilik kazanılan bu eğilimlerin düzenlenmesidir. Böylece eğilimlerin oluşturduğu bir yapıdan söz edilir.
• Her insanın kişisel özelliğini diğerlerinden ayıran bir takım farklılıklar vardır. Yeryüzünde kişilik kavramı sayılamayacak tipi içermektedir.
• Kişilik bireylerin eğilimlerini çevreye uydurur. Yani aynı birey farklı çevresel koşullar altında farklı tutum ve davranışların ortaya çıkmasına neden olan bir sosyal uyum kavramı olarak ortaya çıkar.
• Her kişiliğin doğuştan kazanılmış bir tek karakteri vardır ve karakter kişiliğin vazgeçilmez bir unsurudur.

Bireysel Farklılıklar

Her birey, kişi olarak diğerlerinden farklı bazı özelliklere sahiptir ve bu onun diğer insanlardan farklılığını oluşturur. Her kişi, hayat görüşü bakımından, diğerlerinden ayrılabilir. Yine onları harekete geçiren güdüler çeşitlilik ve şiddet bakımından farklılık gösterebilir. Ayrıca, insanlar birbirinden farklı amaçlara sahip olabildikleri gibi, aynı amaçlara sahip olan kişiler de kendilerini amaçlara ulaştıracak yolların seçiminde farklı şekillerde hareket edebilirler. Bu nedenle, kişileri güdülemek için kullanılan özendirme araçlarına gösterilen tepki insandan insana farklılıklar gösterir. Çünkü, her insanda kişiliğin gereği olarak hırslar, arzular ve ihtiyaçların şiddetleri farklıdır.

Toplumsal Gelenekler ve Bireysel Farklılıklar

Bir toplum içinde büyümek, toplumsal çerçeve içinde sıkışıp kalmak uyuma yönelmek isteyen kişinin karakterini büyük ölçüde etkileyecektir. Her seferinde kişi kendi öz karakterinden fedakarlıkta bulunmamakla çok sıkıntı çekecektir, fakat insan sosyal yaşama alışmak zorunda olan bir varlıktır. Kişisel arzular, çok defa toplumsal geleneklerle çatışma halinde bulunur.

Her birey kişiliğinin yanı sıra bir de sağduyuya sahiptir. Kişilik ve sağduyu sürekli çatışma halindedir. Sağduyu birçok hırsların, arzuların, toplum tarafından olumsuz sayılan bir çok fiil ve duyguların frenleyicisidir. Sağduyu, kişide kişilik farklarının bir düzenleyicisi olarak toplumda çoğunluğun kabul etmiş olduğu geleneklere kişiyi yaklaştıran bir duygudur.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Vitamin Nedir? Ne işe yarar? Hangi Vitamin Nerede Bulunur?

Bireysel Farklılıkları Doğuran Nedenler

Bireysel farklılıkları doğuran nedenler dört başlık altında sıralanır.

Olayların Gerçeğine Dayanma ( Nesnellik )

Nesnel nedenlere dayanmayan davranışlar çoğu hallerde bunalım veya tatminsizliklerden ileri gelir. İnsanlar, hiç hoş olmayan iki şıktan birini seçmek durumunda bırakıldıkları veyahut ta her iki şıkkın kendine özgü iyi veya kötü yönleri bulunduğu zaman farklı davranış biçimleri göstereceklerdir. Olaylarda gizlenen gerçekler ve onların cereyan ediş biçimleri, kişinin davranışlarını da farklılaştırmaktadır.

Tatminsizliklerinin sonucu olarak objektif olmayan biçimde davrandıkları gibi, saldırgan veya aksine içine kapanık kimseler olurlar. “Nesnel olmayan davranışlar, kişilerin yararlı birçok yeteneklerinin ortadan kalkmasına ve normal kişiliklerinin farklılaşmasına neden olmaktadır”.

Girişim Ruhu

Girişim ruhu başkalarıyla olan ilişkilerde, teşebbüsü ele alma ve duruma hakim olma eğilimi anlamına gelir. Girişimde bulunmak kişisel farklılıkların ortaya koyduğu bir olay olduğu gibi, içinde yaşanılan olaylar da bir kimsenin daha aktif ve girişimci olmasına veya olmamasına neden olabilir.

Hırslı Olma

Hırslı bir kimsenin zihni, daima kişisel mevkii ve örgüt içinde ilerleyip yükselme tutkuları ile meşguldür. Böyle bir kişi, günlük davranışlarda girişimci olabildiği kadar olmayabilir de, fakat rütbesinde, ücretinde ve yahut da kişisel statüsünde yapılan herhangi bir değişikliğe karşı çok duyguludur.

Toplumculuk

Toplumculuk, kişinin ilişkili olduğu kimselerin tutum ve arzularına karşı olan duyarlığını ifade eder. Toplumculuğu yüksek bir kimse, kendisini gruptan ayrı olarak hissedemez. Toplumculuk özelliğine sahip bir kimse disiplinlidir, kişiliğini kolayca grup yasalarına ve düzenine uydurabilir. Bu özellikten yoksun olan kimse karakter ve kişiliğin kurbanı olur. Kendisi dışında güç ve otorite tanımaz. Örgüt kurallarını ve düzenini kendi kişisel özelliklerine uydurmaya çalışır. Hemen her konuda başarısızlığa uğrayacağı ve yalnız kalacağı için tatminsizlik hallerine kolayca düşebilecektir.

Bireysel Farklılık Alanları

Her insan, öğrenme, hatırlama, düşünme, fizyolojik özellikler yetenekler, bilgiler, çatışma, heyecan, duygu, dikkat, görme, işitme, idrak etme v.b. gibi benzeri faaliyet, duygu ve süreçler bakımından diğer insanlardan farklılıklar göstermektedir.

Bu farklılıklar, insanları birbirlerinden ayıran belli başlı özellikleri olduğu kadar bazı hususlar da ortak özellikleri ortaya koyma bakımından da önemlidir. Bütün bu benzerlikler ve ayrılıklar kişisel davranış ve güdülerde önemli bir yere sahiptir.

Her birey her meslekte başarılı olamamakta, ancak bir veya birkaçında üstün başarı gösterebilmektedir. Çünkü her bireyin yetenekleri belirli meslek ve iş kollarına uygunluk göstermektedir.

Ayrıca, her birey başka insanlarla ve toplumla ilişkilerinde aynı biçimde hareket etmemektedir. Bu ise onun davranış ve hareket biçimine ilişkin olarak ortaya çıkan kişiliğine bağlı olmaktadır. Nihayet insanlar aldıkları eğitim türü ve bu eğitimin ve tecrübenin sağladığı davranış biçimleri bakımından da birbirinden ayrıcalıklar göstermektedir.

Related Articles

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Latest Articles